Gdy roczny dochód zbliża się do 120 000 zł, wiele osób obawia się, że po przekroczeniu tej granicy cały zarobek zostanie opodatkowany stawką 32%. Tak to nie działa. Wyjaśniam, czym jest drugi próg podatkowy w 2026 roku, od jakiej podstawy się go liczy, jak wygląda rozliczenie pensji oraz co mogą zmienić ulgi i wspólne rozliczenie z małżonkiem.
Najważniejsze zasady drugiego progu w 2026 roku
- 120 000 zł to granica między pierwszym a drugim przedziałem skali podatkowej.
- Stawka 32% obejmuje wyłącznie nadwyżkę ponad 120 000 zł, a nie cały dochód.
- Próg dotyczy dochodu lub podstawy opodatkowania, a nie wynagrodzenia brutto.
- Dochody opodatkowane skalą, na przykład z etatu, zlecenia i działalności gospodarczej, sumują się.
- Wspólne rozliczenie małżonków i odliczenia mogą zmniejszyć podatek albo ograniczyć część dochodu objętą stawką 32%.
Drugi próg dotyczy nadwyżki, nie całej pensji
W 2026 roku polska skala podatkowa ma dwa przedziały. Do podstawy opodatkowania wynoszącej 120 000 zł stosuje się stawkę 12%, a od nadwyżki ponad tę kwotę pobiera się 32%. Najważniejsze jest to, że przekroczenie granicy nie powoduje automatycznego objęcia całego dochodu wyższą stawką.
| Podstawa opodatkowania | Sposób obliczenia podatku |
|---|---|
| Do 120 000 zł | 12% podstawy pomniejszone o 3 600 zł |
| Powyżej 120 000 zł | 10 800 zł plus 32% nadwyżki ponad 120 000 zł |
Kwota 3 600 zł wynika z kwoty wolnej od podatku w wysokości 30 000 zł. W praktyce oznacza to, że osoba z podstawą opodatkowania 120 000 zł oblicza podatek według wzoru 12% × 120 000 zł - 3 600 zł, czyli 10 800 zł przed odliczeniami i ulgami.
Liczy się dochód, a nie kwota brutto
Próg odnosi się do podstawy opodatkowania, dlatego nie można utożsamiać go z rocznym wynagrodzeniem brutto. Dochód powstaje po pomniejszeniu przychodu między innymi o koszty uzyskania przychodów i składki społeczne, a podstawę można dodatkowo zmniejszyć o odliczenia przewidziane w przepisach.
Przy typowej umowie o pracę, podstawowych kosztach uzyskania przychodu wynoszących 250 zł miesięcznie i bez dodatkowych ulg, granica 120 000 zł podstawy opodatkowania może zostać przekroczona dopiero przy pensji około 11 878 zł brutto miesięcznie. To wartość orientacyjna, bo premie, autorskie koszty uzyskania przychodu, przerwy w zatrudnieniu i inne składniki wynagrodzenia zmieniają wynik.
Jak obliczyć podatek po przekroczeniu 120 000 zł
Po przekroczeniu pierwszego przedziału stosuję prosty wzór: 10 800 zł + 32% nadwyżki ponad 120 000 zł. Wysokość podatku zależy więc od tego, o ile dochód przekroczył granicę, a nie od samego faktu wejścia w drugi przedział.
| Podstawa opodatkowania | Obliczenie | Podatek przed ulgami |
|---|---|---|
| 120 000 zł | 12% × 120 000 zł - 3 600 zł | 10 800 zł |
| 150 000 zł | 10 800 zł + 32% × 30 000 zł | 20 400 zł |
| 200 000 zł | 10 800 zł + 32% × 80 000 zł | 36 400 zł |
Przykład z dochodem 150 000 zł dobrze pokazuje mechanizm. Podatek według skali wynosi 20 400 zł, ale wyższa stawka obejmuje tylko 30 000 zł nadwyżki. Pierwsze 120 000 zł nadal rozlicza się według zasad pierwszego przedziału.
Podane kwoty są uproszczone. Ostateczny podatek może być niższy dzięki odliczeniom, takim jak składki społeczne, darowizny czy wpłaty na IKZE, oraz ulgom odliczanym już od podatku. Dlatego sam kalkulator wynagrodzenia brutto nie zawsze pokaże kwotę, która znajdzie się w rocznym zeznaniu.
Kiedy pracodawca zaczyna pobierać 32 procent
Pracodawca oblicza zaliczki na podstawie dochodu narastająco od początku roku. W miesiącu, w którym suma dochodu przekroczy 120 000 zł, część mieszcząca się w pierwszym przedziale jest opodatkowana stawką 12%, a dopiero nadwyżka stawką 32%. Od kolejnych miesięcy zaliczka od dochodu uzyskanego u tego płatnika jest co do zasady liczona według wyższej stawki.
Nie oznacza to jednak, że każdy pracodawca zna wszystkie dochody pracownika. Przy dwóch etatach albo połączeniu etatu z umową zlecenia każdy płatnik może widzieć tylko własne wypłaty. Wtedy łączny próg zostanie prawidłowo rozliczony dopiero w zeznaniu rocznym, co może oznaczać dopłatę podatku.
Rola formularza PIT-2
PIT-2 wpływa przede wszystkim na wysokość miesięcznej zaliczki, a nie na sam próg podatkowy. Na jego podstawie płatnik może pomniejszać zaliczkę maksymalnie o 300 zł miesięcznie, czyli łącznie o 3 600 zł w skali roku.
Kwotę zmniejszającą podatek można podzielić maksymalnie między trzech płatników. Przy kilku źródłach dochodu trzeba pilnować, aby łączna miesięczna kwota pomniejszenia nie przekroczyła 300 zł. Inaczej w trakcie roku wynagrodzenie netto może być zawyżone, a po złożeniu PIT pojawi się niedopłata.
- Przy jednym pracodawcy najczęściej wystarcza wskazanie pełnej kwoty 300 zł.
- Przy dwóch płatnikach można zastosować podział po 150 zł.
- Przy trzech płatnikach możliwy jest podział po 100 zł.
- Zmiana sytuacji, na przykład rozpoczęcie drugiej pracy, powinna skłonić do aktualizacji oświadczenia.
Jak inne dochody wpływają na przekroczenie progu
Dochody opodatkowane według skali podatkowej co do zasady łączą się w jednym rozliczeniu. Do wynagrodzenia z etatu mogą więc dołączyć dochody z umowy zlecenia, emerytury, działalności gospodarczej rozliczanej na zasadach ogólnych czy niektórych odpłatnych zbyć.
Nie wszystkie wpływy zwiększają tę samą podstawę. Podatek liniowy, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, dywidendy oraz dochody kapitałowe są rozliczane według odrębnych zasad. To jedna z częstszych pomyłek, dlatego przed obliczeniem progu trzeba ustalić nie tylko wysokość dochodów, ale też formę ich opodatkowania.
Przeczytaj również: Zasady rachunkowości - Jak rzetelnie prowadzić księgi i uniknąć błędów
Wspólne rozliczenie małżonków
Jeżeli małżonkowie spełniają ustawowe warunki, wspólne rozliczenie może ograniczyć zastosowanie stawki 32%. Sumę dochodów po odliczeniach dzieli się przez dwa, oblicza podatek od połowy, a następnie mnoży wynik razy dwa.
Przykładowo, gdy jeden małżonek osiągnął dochód 180 000 zł, a drugi nie miał dochodów opodatkowanych skalą, przy rozliczeniu indywidualnym część nadwyżki byłaby objęta stawką 32%. Przy rozliczeniu wspólnym podstawą dla każdego z małżonków jest 90 000 zł, więc całość pozostaje w pierwszym przedziale. Różnica przed uwzględnieniem innych ulg może wynieść 15 600 zł.
Nie jest to rozwiązanie automatyczne dla każdej pary. Trzeba sprawdzić między innymi wspólność majątkową, czas trwania małżeństwa oraz to, czy żaden z małżonków nie korzysta z formy opodatkowania wyłączającej wspólne rozliczenie, na przykład podatku liniowego w określonych sytuacjach.
Co naprawdę może zmniejszyć obciążenie
Samo unikanie przekroczenia 120 000 zł nie powinno być celem za wszelką cenę. Dodatkowa złotówka dochodu nie powoduje utraty całego wynagrodzenia, ponieważ wyższą stawką objęta jest tylko nadwyżka. Rezygnowanie z podwyżki lub zlecenia wyłącznie ze strachu przed drugim przedziałem zwykle jest ekonomicznie nieuzasadnione.
Przed końcem roku warto natomiast uporządkować odliczenia i sprawdzić, czy można legalnie zmniejszyć podstawę opodatkowania. Znaczenie mogą mieć między innymi:
- składki społeczne podlegające odliczeniu,
- wpłaty na IKZE,
- darowizny objęte ulgą,
- odliczenie straty z działalności gospodarczej,
- ulgi wpływające bezpośrednio na wysokość podatku, takie jak ulga na dziecko.
Trzeba jednak rozróżnić odliczenia od dochodu i odliczenia od podatku. Pierwsze mogą obniżyć podstawę i ograniczyć część objętą stawką 32%, drugie zmniejszają końcową kwotę podatku, ale nie zmieniają samego momentu przekroczenia progu.
Nie każdy wyższy zarobek oznacza wejście w ten sam próg
Osoba prowadząca firmę może wybrać podatek liniowy albo ryczałt, jeżeli spełnia warunki dla danej formy. W podatku liniowym stawka wynosi 19% niezależnie od wysokości dochodu, ale podatnik traci część preferencji dostępnych przy skali, w tym co do zasady możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem.
Ryczałt działa jeszcze inaczej, ponieważ podatek liczy się od przychodu, bez pomniejszania go o koszty uzyskania przychodu. Wybór formy opodatkowania powinien więc uwzględniać nie tylko ryzyko drugiego progu, lecz także koszty działalności, składkę zdrowotną, ulgi i sytuację rodzinną.
Przy samej umowie o pracę najważniejszy jest dochód ustalany przez płatnika, a przy kilku źródłach dochodu pełny obraz pojawia się dopiero w rozliczeniu rocznym. To właśnie rozbieżność między miesięcznymi zaliczkami a rocznym podatkiem najczęściej zaskakuje osoby, które po raz pierwszy przekraczają 120 000 zł.
Jak podejść do progu podatkowego pod koniec 2026 roku
Najbezpieczniej sprawdzić cztery liczby: dochód narastająco od początku roku, dochody z innych źródeł opodatkowanych skalą, zastosowane odliczenia oraz łączną kwotę pomniejszeń wynikających z PIT-2. Taki przegląd pozwala ocenić, czy ewentualna dopłata wynika z wejścia w drugi przedział, czy raczej z nieuwzględnienia części dochodów przez płatnika.
Ministerstwo Finansów zapowiedziało projekt zmian skali podatkowej od 2027 roku, obejmujący między innymi podniesienie pierwszego progu i wprowadzenie stawki 24%. Dopóki przepisy nie zostaną uchwalone i nie zaczną obowiązywać, rozliczenie za 2026 rok należy opierać na obecnej granicy 120 000 zł oraz stawkach 12% i 32%.
Najkrótsza zasada brzmi więc tak: po przekroczeniu 120 000 zł nie płacisz 32% od całego dochodu, tylko od jego nadwyżki. Ostateczny wynik zależy jeszcze od źródeł przychodu, kosztów, odliczeń, ulg i sposobu rozliczenia z małżonkiem.
