Choroba w trakcie wypowiedzenia nie unieważnia złożonego oświadczenia ani nie przesuwa automatycznie daty odejścia z pracy. L4 na wypowiedzeniu może jednak wpływać na wynagrodzenie, sposób rozliczenia świadczeń oraz obowiązki wobec pracodawcy i ZUS. Wyjaśniam, co dzieje się z umową, kto wypłaca pieniądze po jej rozwiązaniu, jak wygląda kontrola oraz jakich błędów lepiej nie popełniać.
Najważniejsze zasady dotyczące choroby w okresie wypowiedzenia
- Umowa kończy się w ustalonym terminie, nawet jeśli zwolnienie lekarskie trwa nadal.
- Wypowiedzenie wręczone przed chorobą pozostaje skuteczne i nie zostaje anulowane przez późniejsze L4.
- Za pierwsze 33 dni choroby w roku, a po ukończeniu 50 lat za pierwsze 14 dni, co do zasady płaci pracodawca.
- Po ustaniu zatrudnienia świadczenie może przejąć ZUS, ale trzeba spełnić dodatkowe warunki i złożyć dokument Z-10.
- Zwolnienie można skontrolować. Wykonywanie pracy zarobkowej lub wykorzystywanie L4 niezgodnie z celem może oznaczać utratę świadczenia.
Czy można korzystać ze zwolnienia podczas wypowiedzenia
Tak. Jeżeli lekarz stwierdzi niezdolność do pracy, pracownik może otrzymać e-ZLA również wtedy, gdy jego umowa już znajduje się w okresie wypowiedzenia. Choroba musi być rzeczywista i potwierdzona medycznie, a zwolnienie powinno obejmować dni, w których pracownik miał wykonywać pracę.
Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch kwestii. Zwolnienie lekarskie usprawiedliwia nieobecność, ale samo w sobie nie zatrzymuje biegu wypowiedzenia. Jeżeli pracodawca wręczył wypowiedzenie 10 czerwca, a umowa ma rozwiązać się 30 września, późniejsze L4 co do zasady nie zmienia tej daty.
Ochrona z art. 41 Kodeksu pracy działa przede wszystkim przed złożeniem wypowiedzenia. Pracodawca nie powinien wypowiadać umowy podczas usprawiedliwionej nieobecności, jeżeli nie upłynął jeszcze okres pozwalający na rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia. Jeżeli jednak wypowiedzenie zostało skutecznie doręczone wcześniej, późniejsza choroba nie powoduje jego cofnięcia.
Od tej zasady istnieją wyjątki, między innymi przy upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz w niektórych sytuacjach związanych ze zwolnieniami grupowymi. Przy sporze o legalność wypowiedzenia liczy się dokładna data doręczenia dokumentu, rodzaj umowy, staż pracy i przyczyna rozwiązania.
Co dzieje się z umową i datą zakończenia pracy
Okres wypowiedzenia biegnie dalej mimo niezdolności do pracy. Pracownik nie musi wracać do firmy tylko po to, aby „domknąć” wypowiedzenie, ale powinien prawidłowo przekazywać informacje o nieobecności i stosować się do zasad wykorzystywania zwolnienia.
L4 nie przedłuża umowy o pracę. Jeżeli zwolnienie trwa do dnia rozwiązania umowy, stosunek pracy kończy się właśnie tego dnia. Od kolejnego dnia pracownik nie pozostaje już w zatrudnieniu, choć w określonych przypadkach nadal może mieć prawo do zasiłku chorobowego.
Wypowiedzenie przez pracodawcę a choroba pracownika
Jeżeli pracodawca wręczył wypowiedzenie przed rozpoczęciem choroby, umowa rozwiąże się po upływie okresu wypowiedzenia. Nie ma znaczenia, czy pracownik zachorował dzień później, czy kilka tygodni później.
Pracodawca może też zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy przez pozostałą część wypowiedzenia. W takim przypadku pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, natomiast nie powinien samowolnie podejmować pracy dla obecnego pracodawcy w czasie L4.
Wypowiedzenie złożone przez pracownika
Pracownik może złożyć wypowiedzenie także podczas choroby. Sam fakt przebywania na L4 nie blokuje tej czynności, choć trzeba zadbać o skuteczne doręczenie dokumentu, na przykład osobiście, pocztą lub elektronicznie, jeżeli pracodawca akceptuje taką formę.
Możliwe jest również wcześniejsze zakończenie zatrudnienia za porozumieniem stron. To jednak wymaga zgody obu stron i nie następuje automatycznie tylko dlatego, że pracownik przebywa na zwolnieniu.
Wynagrodzenie i zasiłek podczas oraz po wypowiedzeniu
To, kto płaci za chorobę, zależy przede wszystkim od tego, czy zatrudnienie nadal trwa i ile dni choroby wykorzystano w danym roku kalendarzowym. Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy to dwa różne świadczenia, choć w praktyce często są wrzucane do jednego worka.
| Okres niezdolności do pracy | Świadczenie | Kto zwykle wypłaca |
|---|---|---|
| Pierwsze 33 dni choroby w roku | Wynagrodzenie chorobowe | Pracodawca |
| Pierwsze 14 dni choroby w roku po ukończeniu 50 lat | Wynagrodzenie chorobowe | Pracodawca |
| Od 34. dnia albo od 15. dnia choroby | Zasiłek chorobowy | Pracodawca jako płatnik albo ZUS |
| Okres po rozwiązaniu umowy | Zasiłek chorobowy po ustaniu ubezpieczenia | ZUS |
Limit 33 lub 14 dni dotyczy łącznie choroby w całym roku, a nie jednego zwolnienia. Po ukończeniu 50 lat krótszy limit stosuje się od roku następującego po roku, w którym pracownik skończył 50 lat. Wynagrodzenie chorobowe wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru, choć przepisy przewidują wyjątki, między innymi dla ciąży oraz wypadku w drodze do lub z pracy.
Jeżeli choroba rozpoczęła się jeszcze w czasie zatrudnienia i trwa bez przerwy po rozwiązaniu umowy, prawo do świadczenia może być zachowane. Nie trzeba wtedy rozpoczynać nowego zwolnienia po ustaniu zatrudnienia, a ciągłość niezdolności do pracy ma duże znaczenie dla rozliczenia.
Choroba rozpoczęta po zakończeniu umowy
Jeśli pracownik zachoruje dopiero po rozwiązaniu umowy, zasiłek po ustaniu ubezpieczenia przysługuje tylko po spełnieniu dodatkowych warunków. Choroba powinna rozpocząć się co do zasady w ciągu 14 dni od ustania zatrudnienia i trwać bez przerwy co najmniej 30 dni.
Przy chorobie zakaźnej lub innej chorobie z późniejszym ujawnieniem objawów termin może wynosić do trzech miesięcy, jeżeli w zaświadczeniu zastosowano odpowiedni kod. Zasiłek po ustaniu ubezpieczenia jest co do zasady ograniczony do 91 dni, z wyjątkami dotyczącymi między innymi ciąży i gruźlicy.
Dokumenty potrzebne po rozwiązaniu umowy
Po ustaniu zatrudnienia świadczenie nie jest wypłacane automatycznie. Jeżeli zwolnienie obejmuje okres po rozwiązaniu umowy, pracownik powinien złożyć w ZUS oświadczenie Z-10. Bywa też potrzebne zaświadczenie płatnika składek Z-3, które przekazuje były pracodawca.
W mojej ocenie największym praktycznym błędem jest założenie, że samo e-ZLA uruchomi każdą wypłatę. Elektroniczne zwolnienie potwierdza niezdolność do pracy, ale po ustaniu zatrudnienia trzeba jeszcze dopilnować formalności i sprawdzić, czy nie zachodzi jedna z przesłanek wyłączających prawo do zasiłku.
Czy pracodawca może skontrolować pracownika na L4
Okres wypowiedzenia nie wyłącza kontroli. Pracodawca może sprawdzić, czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z jego celem, a w określonych przypadkach także wystąpić do ZUS o kontrolę prawidłowości orzeczenia.
Kontrola może dotyczyć między innymi tego, czy pracownik nie wykonuje pracy zarobkowej i czy nie podejmuje aktywności sprzecznych z zaleceniami lekarskimi. Inaczej ocenia się spokojny spacer zalecony przy zwolnieniu z adnotacją „może chodzić”, a inaczej remont mieszkania, wyjazd rekreacyjny lub pracę fizyczną.
Nieobecność w domu podczas kontroli nie oznacza automatycznie utraty prawa do świadczenia. Pracownik może być u lekarza, na badaniach, w aptece albo w innym miejscu, jeżeli charakter zwolnienia na to pozwala. Powinien jednak umieć wyjaśnić swoją nieobecność, ponieważ kontrola może zakończyć się protokołem i postępowaniem wyjaśniającym.
Przy małej liczbie ubezpieczonych pracodawca zwykle zwraca się o kontrolę do ZUS. Więksi płatnicy, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, mogą prowadzić kontrolę samodzielnie w zakresie przewidzianym przepisami.
Przeczytaj również: Lista obecności w pracy - Jak prowadzić ją zgodnie z RODO i PIP?
Najbardziej ryzykowne zachowania
- wykonywanie pracy na umowie o pracę, zleceniu lub działalności gospodarczej,
- udział w pracy fizycznej, remoncie albo aktywności wymagającej wysiłku niezgodnego ze stanem zdrowia,
- wyjazd wypoczynkowy, jeżeli nie wynika z leczenia lub nie jest zgodny z zaleceniami,
- prowadzenie firmy albo obsługa klientów w czasie niezdolności do pracy,
- utrudnianie kontroli i ignorowanie wezwań ZUS.
Konsekwencją może być odmowa wypłaty zasiłku za część albo cały kontrolowany okres, a także obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Samo poszukiwanie nowej pracy nie jest automatycznie zakazane, ale rozmowa kwalifikacyjna czy wyjazd na rekrutację powinny być oceniane przez pryzmat stanu zdrowia i zaleceń lekarza.
Co zrobić krok po kroku, żeby nie stracić świadczenia
- Sprawdź daty. Zanotuj dzień doręczenia wypowiedzenia, końcową datę zatrudnienia oraz początek i koniec zwolnienia.
- Upewnij się, że e-ZLA trafiło do właściwego płatnika. Jeżeli pracodawca nie korzysta z profilu PUE ZUS, może być potrzebny wydruk lub dodatkowe dostarczenie dokumentu.
- Poinformuj pracodawcę o nieobecności zgodnie z obowiązującymi w firmie zasadami, nawet gdy zwolnienie jest elektroniczne.
- Nie wykonuj pracy zarobkowej i nie podejmuj aktywności, która przeczy celowi leczenia.
- Przed zakończeniem umowy ustal obieg dokumentów. Zapytaj, kiedy były pracodawca przekaże Z-3 i czy trzeba złożyć dodatkowe dokumenty.
- Po rozwiązaniu umowy złóż Z-10 w ZUS, jeżeli zwolnienie obejmuje także okres po ustaniu zatrudnienia.
- Monitoruj okres zasiłkowy. Zwykła niezdolność do pracy może trwać maksymalnie 182 dni, a w przypadku gruźlicy lub ciąży do 270 dni.
Jeżeli leczenie będzie trwało dłużej, można rozważyć świadczenie rehabilitacyjne. Wniosek najlepiej złożyć około 6 tygodni przed końcem okresu zasiłkowego, ponieważ ZUS potrzebuje czasu na ocenę dokumentacji i badanie przez lekarza orzecznika.
Nie odkładałbym także sprawdzenia świadectwa pracy. Po zakończeniu zatrudnienia dokument powinien prawidłowo wskazywać okres zatrudnienia oraz informacje potrzebne do ustalenia uprawnień z ubezpieczenia społecznego. Błąd w świadectwie nie zmienia samej daty rozwiązania umowy, ale może utrudnić późniejsze formalności.
Gdzie najczęściej pojawia się problem
Najwięcej nieporozumień wynika z mylenia ochrony przed wypowiedzeniem z ochroną przed skutkami już złożonego wypowiedzenia. Choroba nie cofa wypowiedzenia, nie daje też automatycznie prawa do pozostania w firmie do czasu zakończenia leczenia.
Drugim częstym błędem jest traktowanie L4 jak urlopu. Zwolnienie ma służyć odzyskaniu zdolności do pracy, dlatego nawet czynność pozornie niewinna może zostać zakwestionowana, jeśli nie pasuje do zaleceń lekarskich albo wskazuje na faktyczne wykonywanie obowiązków.
Trzeba też uważać na nową pracę po zakończeniu umowy. Podjęcie działalności zarobkowej, która daje własny tytuł do ubezpieczenia chorobowego, może wpłynąć na prawo do zasiłku po ustaniu zatrudnienia. Przed podpisaniem umowy z nowym pracodawcą najlepiej sprawdzić, czy nie koliduje ona z trwającą niezdolnością do pracy.
Choroba nie zatrzymuje wypowiedzenia, ale wymaga dobrego rozliczenia
Najprostsza zasada brzmi tak: można legalnie chorować podczas wypowiedzenia, lecz umowa kończy się w ustalonym terminie. Do tego dnia rozliczeniem zajmuje się pracodawca albo właściwy płatnik zasiłku, a po rozwiązaniu umowy najczęściej trzeba przejść na procedurę w ZUS.
Najbezpieczniejsze podejście to pilnowanie trzech rzeczy: ciągłości zwolnienia, dokumentów potrzebnych po ustaniu zatrudnienia oraz zgodnego z leczeniem sposobu spędzania czasu. Jeżeli pojawia się spór o wypowiedzenie, odmowa świadczenia albo rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia, znaczenie mają szczegóły i terminy, dlatego taką sytuację warto przeanalizować indywidualnie na podstawie dokumentów.
