Gdy zwolnienie lekarskie zbiega się z końcem umowy o pracę na czas określony, sama choroba zwykle nie przesuwa daty zakończenia zatrudnienia. Wyjaśniam, co dzieje się z umową, wynagrodzeniem i zasiłkiem, jakie wyjątki przewidują przepisy oraz jakie dokumenty trzeba przekazać do ZUS, aby nie stracić należnych świadczeń.
Choroba nie zawsze chroni przed końcem umowy
- Data zakończenia umowy terminowej co do zasady pozostaje bez zmian mimo trwającego L4.
- Zakaz wypowiedzenia podczas choroby dotyczy innej sytuacji niż automatyczny upływ terminu umowy.
- Po ustaniu zatrudnienia zasiłek może wypłacać ZUS, ale nie dzieje się to automatycznie.
- Przy chorobie rozpoczętej po zakończeniu pracy obowiązuje między innymi warunek 30 dni nieprzerwanej niezdolności.
- Wyjątkiem od zwykłych zasad może być ciąża, a także szczególny sposób rozwiązania umowy.
Choroba nie przedłuża umowy zawartej na czas określony
Umowa terminowa rozwiązuje się z upływem czasu, na który została zawarta. Jeżeli w umowie wskazano datę 31 maja, stosunek pracy co do zasady kończy się tego dnia, nawet gdy pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim od kilku tygodni. Nie trzeba wręczać wypowiedzenia, ponieważ zakończenie następuje wskutek upływu ustalonego terminu.
To najważniejsze rozróżnienie w całej sprawie. Zakaz wypowiadania umowy podczas usprawiedliwionej nieobecności, wynikający z art. 41 Kodeksu pracy, chroni przed jednostronnym wypowiedzeniem złożonym przez pracodawcę. Nie blokuje jednak samego końca umowy terminowej.
Przykład jest prosty. Pracownik ma umowę do 30 czerwca i e-ZLA od 15 czerwca do 20 lipca. Umowa kończy się 30 czerwca, a od 1 lipca pracownik nie jest już zatrudniony. Zwolnienie lekarskie może nadal obejmować kolejne dni, ale nie powoduje dalszego trwania stosunku pracy.
W praktyce często myli się te dwie sytuacje. Czym innym jest wypowiedzenie wręczone w trakcie choroby, a czym innym umowa, która po prostu dochodzi do wcześniej ustalonego końca. To właśnie data i sposób ustania zatrudnienia powinny być pierwszą rzeczą sprawdzoną w dokumentach.
Co dzieje się z wynagrodzeniem i zasiłkiem po ustaniu zatrudnienia
Do dnia rozwiązania umowy pracownik zachowuje uprawnienia związane z zatrudnieniem. Za okres choroby może otrzymywać wynagrodzenie chorobowe, a po wykorzystaniu ustawowego limitu także zasiłek chorobowy. Co do zasady wynagrodzenie chorobowe przysługuje za pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, natomiast po ukończeniu 50 lat limit ten wynosi 14 dni, począwszy od roku następującego po roku ukończenia tego wieku.
Jeżeli umowa kończy się w trakcie L4, pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia chorobowego za dni przypadające już po ustaniu zatrudnienia. Za ten okres można jednak uzyskać zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego, o ile są spełnione wymagane warunki. Zmienia się płatnik świadczenia, a nie sam fakt trwania niezdolności do pracy.
| Sytuacja | Co dzieje się z zatrudnieniem | Kto może wypłacać świadczenie |
|---|---|---|
| L4 przed końcem umowy | Umowa trwa do ustalonej daty | Pracodawca albo ZUS, zależnie od rodzaju świadczenia |
| L4 obejmujące dzień końca umowy | Umowa kończy się w ustalonym terminie | Po tej dacie najczęściej ZUS |
| Choroba rozpoczęta po końcu umowy | Nie powstaje nowe zatrudnienie | ZUS, jeśli spełnione są dodatkowe warunki |
| Nowa praca po zakończeniu umowy | Powstaje nowy tytuł do ubezpieczenia | Uprawnienia ocenia się według nowego zatrudnienia |
Wysokość świadczenia nie musi odpowiadać dokładnie ostatniej wypłacie. Podstawę zasiłku ustala się według zasad ubezpieczeniowych, a po ustaniu ubezpieczenia obowiązuje dodatkowe ograniczenie. Dlatego przy długiej chorobie nie warto zakładać, że każdy kolejny miesiąc będzie rozliczany identycznie jak podczas pracy.
Kiedy zasiłek po zakończeniu umowy rzeczywiście przysługuje
Najprostszy wariant występuje wtedy, gdy choroba rozpoczęła się jeszcze w trakcie zatrudnienia i trwa bez przerwy po rozwiązaniu umowy. W takim przypadku można zachować prawo do zasiłku za okres po ustaniu ubezpieczenia, ale świadczenie nie jest nieograniczone. Standardowo po zakończeniu ubezpieczenia zasiłek przysługuje maksymalnie przez 91 dni.
Limit 91 dni nie dotyczy niezdolności do pracy przypadającej w okresie ciąży, spowodowanej gruźlicą ani związanej z pobraniem komórek, tkanek lub narządów w ustawowo określonych przypadkach. Nadal trzeba jednak pilnować ogólnego okresu zasiłkowego, który zwykle wynosi 182 dni, a w ciąży lub przy gruźlicy 270 dni.
Choroba rozpoczęta dopiero po końcu umowy
Jeżeli pracownik zachorował dopiero po ustaniu zatrudnienia, przepisy stawiają dodatkowe wymagania. Niezdolność do pracy powinna powstać w ciągu 14 dni od zakończenia ubezpieczenia i trwać bez przerwy co najmniej 30 dni. Przy chorobie zakaźnej lub innej, której objawy ujawniają się później, termin na powstanie niezdolności może wynosić do 3 miesięcy.
Nie wystarczy więc jednodniowe L4 wystawione po zakończeniu umowy. Przykładowo, gdy umowa kończy się 31 maja, a choroba zaczyna 10 czerwca, niezdolność musi trwać nieprzerwanie co najmniej 30 dni, aby w ogóle rozważać zasiłek po ustaniu ubezpieczenia.
Ograniczenia, o których łatwo zapomnieć
Zasiłek po ustaniu zatrudnienia nie przysługuje w każdej sytuacji. Znaczenie może mieć między innymi prawo do emerytury lub renty, prawo do zasiłku dla bezrobotnych, podjęcie działalności zarobkowej albo objęcie innym obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym.
Jeżeli po zakończeniu umowy pracownik natychmiast podejmuje nowe zatrudnienie, jego sytuacja nie jest już oceniana wyłącznie jako choroba po ustaniu poprzedniej umowy. Nowy tytuł ubezpieczenia może zmienić sposób rozliczenia świadczenia, dlatego w takim przypadku trzeba podać ZUS pełne informacje.
Jak załatwić świadczenie po końcu umowy
Elektroniczne zwolnienie lekarskie jest przekazywane do systemu, ale samo wystawienie e-ZLA nie gwarantuje wypłaty pieniędzy. ZUS nie przyznaje zasiłku z urzędu. Jeżeli zwolnienie obejmuje także okres po zakończeniu zatrudnienia, pracownik powinien przekazać do ZUS przede wszystkim oświadczenie Z-10.
Były pracodawca przekazuje do ZUS zaświadczenie płatnika składek na formularzu Z-3. Dokument zawiera dane potrzebne do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia. Jeżeli pracodawca nie prześle dokumentów, warto zwrócić się do niego pisemnie i zachować potwierdzenie takiego kontaktu.
- Sprawdź dokładną datę zakończenia umowy i sposób jej ustania.
- Upewnij się, że e-ZLA obejmuje właściwy okres i nie ma przerwy w niezdolności do pracy.
- Złóż w ZUS formularz Z-10, gdy choroba trwa po ustaniu zatrudnienia.
- Poproś byłego pracodawcę o przekazanie formularza Z-3.
- Jeżeli ZUS wezwie do uzupełnienia dokumentów, odpowiedz w wyznaczonym terminie.
Moja praktyczna rada jest prosta. Nie czekaj do końca zwolnienia, aby sprawdzić formalności. Najwięcej opóźnień powstaje nie dlatego, że pracownik nie ma prawa do świadczenia, lecz dlatego, że brakuje Z-10 albo zaświadczenia Z-3.
Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego można rozważyć świadczenie rehabilitacyjne. Nie jest ono automatycznym przedłużeniem zasiłku. Potrzebne są między innymi wniosek ZNp-7 oraz zaświadczenie o stanie zdrowia OL-9, a świadczenie może być przyznane maksymalnie na 12 miesięcy, jeżeli dalsze leczenie rokuje odzyskanie zdolności do pracy.
Wypowiedzenie podczas L4 i inne wyjątki
Jeżeli umowa nie miała po prostu wygasnąć, lecz pracodawca złożył wypowiedzenie, trzeba ocenić sprawę inaczej. Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć umowy w czasie usprawiedliwionej nieobecności z powodu choroby, chyba że zachodzi jeden z wyjątków przewidzianych w przepisach.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy wypowiedzenie zostało wręczone przed rozpoczęciem L4. Sama późniejsza choroba zwykle nie zatrzymuje biegu okresu wypowiedzenia. Umowa może więc rozwiązać się podczas zwolnienia, mimo że zakaz wypowiadania obowiązywał w dniu rozpoczęcia choroby, a nie w dniu końca wypowiedzenia.
Pracodawca może też w określonych okolicznościach rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z powodu długotrwałej niezdolności do pracy. Chodzi o sytuacje, w których upłynęły ustawowe okresy ochronne, zależne między innymi od stażu pracy, rodzaju choroby i okresu pobierania świadczeń.
Przeczytaj również: Czy pracodawca może odmówić urlopu wychowawczego? - Poznaj swoje prawa
Ciąża jako szczególna ochrona
Sama choroba nie przedłuża umowy terminowej, ale ciąża może wywołać taki skutek. Umowa na czas określony albo umowa na okres próbny przekraczający miesiąc, która miałaby się rozwiązać po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady przedłuża się do dnia porodu.
Ta zasada nie dotyczy między innymi umowy zawartej w celu zastępstwa pracownika podczas jego usprawiedliwionej nieobecności. To ważny wyjątek, bo w praktyce właśnie rodzaj umowy bywa pomijany przy ocenie praw pracownicy.
Jeżeli pracodawca wręczył wypowiedzenie w czasie choroby albo nie uwzględnił ochrony związanej z ciążą, nie należy poprzestawać na ustnej rozmowie. Trzeba zabezpieczyć umowę, e-maile, pismo pracodawcy i dokumentację medyczną, a następnie szybko skonsultować możliwość odwołania do sądu pracy. W sprawach dotyczących wypowiedzenia obowiązuje co do zasady 21-dniowy termin na wystąpienie z żądaniem do sądu.
Dokumenty po zakończeniu zatrudnienia nie zależą od choroby
Choroba nie zwalnia pracodawcy z obowiązku rozliczenia zatrudnienia. Jeżeli nie planuje on ponownie zatrudnić pracownika w ciągu 7 dni, powinien wydać świadectwo pracy w dniu ustania stosunku pracy. Jeżeli z obiektywnych przyczyn nie jest to możliwe, dokument powinien zostać doręczony w ciągu kolejnych 7 dni.
Świadectwo pracy powinno wskazywać między innymi okres zatrudnienia, wymiar etatu i tryb zakończenia umowy. Nie można uzależniać jego wydania od powrotu pracownika z L4 ani od osobistego stawienia się w siedzibie firmy.
Pracownik powinien też sprawdzić, czy otrzymał należne wynagrodzenie za część miesiąca, ekwiwalent za niewykorzystany urlop oraz dokumenty potrzebne do rozliczenia zasiłku. Jeżeli umowa kończy się w trakcie choroby, nie podpisywałbym pochopnie porozumienia stron tylko po to, aby „uporządkować” sytuację. Taki dokument może zmienić sposób zakończenia zatrudnienia i utrudnić późniejsze dochodzenie roszczeń.
Najbezpieczniejszy plan działania przy L4 i końcu umowy
W większości przypadków prawidłowa kolejność działań wygląda tak:
- ustal, czy umowa kończy się przez upływ terminu, wypowiedzenie czy porozumienie stron;
- sprawdź, czy choroba zaczęła się przed końcem zatrudnienia, czy już po nim;
- policz, ile dni niezdolności do pracy przypadało na okres zatrudnienia i po jego zakończeniu;
- złóż do ZUS Z-10 i dopilnuj przekazania formularza Z-3;
- zweryfikuj, czy nie występuje wyjątek związany z ciążą, gruźlicą, nowym zatrudnieniem albo równoległą umową o pracę.
Najkrócej mówiąc, L4 nie zatrzymuje końca umowy terminowej, ale może pozwolić na dalsze pobieranie zasiłku po ustaniu zatrudnienia. Jeżeli data zakończenia umowy, rodzaj umowy lub sposób jej rozwiązania budzą wątpliwości, szybka analiza dokumentów przez prawnika od prawa pracy może uchronić przed utratą świadczeń albo przegapieniem terminu na odwołanie.
