Choroba przy umowie zlecenia nie działa tak samo jak przy etacie. Możesz otrzymać zwolnienie lekarskie, ale prawo do pieniędzy za czas niezdolności do pracy zależy od dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, stażu ubezpieczeniowego i kilku wyjątków. Wyjaśniam, kiedy przysługuje zasiłek, ile może wynosić, kto go wypłaca oraz co zrobić po otrzymaniu e-ZLA.
Na zleceniu L4 jest możliwe, ale nie zawsze jest płatne
- Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest podstawowym warunkiem otrzymania zasiłku.
- Przy dobrowolnym ubezpieczeniu prawo do świadczenia powstaje zwykle po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia.
- Zleceniobiorcy nie przysługuje automatycznie wynagrodzenie chorobowe od zleceniodawcy, znane z umowy o pracę.
- Zasiłek chorobowy wynosi zazwyczaj 80% podstawy wymiaru, a w szczególnych przypadkach 100%.
- Student lub uczeń do 26. roku życia często nie podlega ubezpieczeniom społecznym z umowy zlecenia, więc nie może z tego tytułu opłacać chorobowego.
Czy na umowie zlecenia można iść na L4?
Tak, lekarz może wystawić e-ZLA także osobie wykonującej umowę zlecenia. Samo zwolnienie nie oznacza jednak jeszcze, że otrzymasz zapłatę za dni, w których nie wykonujesz zlecenia. Decydujące znaczenie ma to, czy podlegasz ubezpieczeniu chorobowemu.
Przy umowie o pracę ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe. Przy zleceniu co do zasady ma charakter dobrowolny. Jeżeli nie zgłosisz się do tego ubezpieczenia, możesz mieć zwolnienie lekarskie, ale z samego zlecenia nie otrzymasz zasiłku chorobowego.
To ważne rozróżnienie, bo potoczne określenie „płatne L4” upraszcza sprawę. Zleceniobiorca nie korzysta z wynagrodzenia chorobowego finansowanego przez zleceniodawcę na zasadach kodeksu pracy. Po spełnieniu warunków otrzymuje zasiłek z ubezpieczenia społecznego.
Co trzeba mieć, żeby dostać zasiłek chorobowy?
Najpierw trzeba sprawdzić, czy z tytułu zlecenia podlegasz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Tylko wtedy możesz zostać objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Zgłoszenia dokonuje zleceniodawca na podstawie Twojego wniosku, a składka chorobowa wynosi 2,45% podstawy wymiaru i jest finansowana przez zleceniobiorcę.
W praktyce przed podpisaniem umowy pytam przede wszystkim o to, jakie składki będą faktycznie odprowadzane. Sam zapis „umowa zlecenia” nie wystarcza, ponieważ na zakres ubezpieczeń wpływają także inne tytuły do ubezpieczenia, status studenta oraz wysokość wynagrodzenia z innych umów.
Ubezpieczenie zdrowotne to nie ubezpieczenie chorobowe
Opłacanie składki zdrowotnej daje dostęp do świadczeń medycznych, ale nie zapewnia wypłaty za czas choroby. Do zasiłku potrzebna jest osobna składka na ubezpieczenie chorobowe. To jeden z najczęściej pomijanych elementów przy rozliczaniu zlecenia.
Student do 26. roku życia na zleceniu
Uczeń lub student, który nie ukończył 26 lat, zwykle nie podlega ubezpieczeniom społecznym z umowy zlecenia zawartej z podmiotem innym niż własny pracodawca. W takim przypadku zleceniodawca nie opłaca składek emerytalnej, rentowej ani chorobowej, więc z tego zlecenia nie powstaje prawo do zasiłku chorobowego.
Inaczej może być, gdy student zawiera umowę z własnym pracodawcą albo wykonuje zlecenie na jego rzecz. Wtedy zasady ubezpieczeń są odmienne i umowa może zostać objęta obowiązkowymi składkami społecznymi.
Inna praca lub kilka umów
Jeżeli masz jednocześnie umowę o pracę albo inne zlecenie, trzeba ustalić, z którego tytułu podlegasz ubezpieczeniom społecznym. Gdy zlecenie jest tylko dodatkowym tytułem i nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu oraz rentowym, zwykle nie można dobrowolnie dołączyć do niego ubezpieczenia chorobowego.
Po ilu dniach zlecenia przysługuje płatne L4?
Przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym obowiązuje zazwyczaj 90-dniowy okres wyczekiwania. Oznacza to, że zasiłek nie przysługuje za chorobę, która pojawiła się przed upływem tego okresu, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.
Do okresu wyczekiwania można doliczyć wcześniejsze ubezpieczenie chorobowe, jeśli przerwa między ubezpieczeniami nie przekroczyła 30 dni. Właśnie dlatego zmiana zleceniodawcy nie zawsze oznacza konieczność rozpoczynania stażu od początku.
Kiedy zasiłek może przysługiwać od pierwszego dnia?
Przepisy przewidują sytuacje, w których okres wyczekiwania nie obowiązuje albo jest pomijany. Dotyczy to między innymi niektórych absolwentów, którzy zostali objęci ubezpieczeniem w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły lub studiów, a także osób, których niezdolność do pracy powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.
Jeżeli masz nietypową historię zatrudnienia, nie zakładałbym automatycznie, że 90 dni trzeba liczyć od zera. ZUS uwzględnia także wcześniejsze okresy ubezpieczenia w określonych sytuacjach, dlatego warto sprawdzić ciągłość zgłoszenia i daty wyrejestrowania.
Ile wynosi zasiłek i kto go wypłaca?
Zasiłek chorobowy wynosi najczęściej 80% podstawy wymiaru. Podstawa jest ustalana na podstawie przychodu, od którego opłacano składkę chorobową, z uwzględnieniem zasad dotyczących osób niebędących pracownikami.
| Sytuacja | Wysokość świadczenia |
|---|---|
| Zwykła niezdolność do pracy | Zazwyczaj 80% podstawy wymiaru |
| Ciąża lub wypadek w drodze do pracy albo z pracy | 100% podstawy wymiaru |
| Wypadek przy pracy lub choroba zawodowa | Co do zasady 100% z ubezpieczenia wypadkowego |
Standardowy okres zasiłkowy wynosi maksymalnie 182 dni. W przypadku gruźlicy albo niezdolności do pracy przypadającej w czasie ciąży limit wynosi 270 dni. Zleceniobiorca nie otrzymuje przy tym dodatkowych 33 lub 14 dni wynagrodzenia chorobowego od zleceniodawcy, ponieważ te zasady dotyczą pracowników.
Świadczenie może wypłacać ZUS albo płatnik składek, jeśli spełnia warunki do wypłaty zasiłków. W razie wątpliwości warto zapytać zleceniodawcę, czy przekazuje dokumenty do ZUS, czy sam realizuje wypłaty. ZUS podkreśla, że dobrowolne ubezpieczenie ustaje wraz z ustaniem obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z danego zlecenia.
Co zrobić po otrzymaniu e-ZLA?
Po wizycie u lekarza zadbaj o dwie rzeczy. Po pierwsze, poinformuj zleceniodawcę o niemożności wykonania zlecenia zgodnie z zasadami przyjętymi w umowie. Po drugie, upewnij się, że zostały przygotowane dokumenty potrzebne do wypłaty świadczenia.
- Sprawdź, czy w okresie choroby podlegałeś dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
- Zweryfikuj, czy upłynęło 90 dni ubezpieczenia albo czy przysługuje Ci wyjątek.
- Poinformuj zleceniodawcę o e-ZLA i ustal, kto przekazuje dokumenty do ZUS.
- Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, dopilnuj wniosku oraz zaświadczenia płatnika składek, zwykle na formularzu Z-3a.
- Zachowaj potwierdzenia zgłoszenia do ubezpieczenia i korespondencję ze zleceniodawcą.
Samo e-ZLA nie zawsze uruchamia wypłatę automatycznie. Przy ubieganiu się o świadczenie po ustaniu ubezpieczenia potrzebny jest dodatkowo formularz Z-10, a wniosek o zasiłek składa się do ZUS.
Przeczytaj również: Zatrudnienie zastępcze - Jakie masz prawa i na co uważać?
Co po zakończeniu umowy?
Jeżeli choroba rozpoczęła się w czasie trwania ubezpieczenia i trwa nieprzerwanie po zakończeniu zlecenia, zasiłek może przysługiwać również za późniejszy okres. Możliwe jest także uzyskanie świadczenia, gdy niezdolność powstała w ciągu 14 dni od ustania ubezpieczenia i trwała bez przerwy co najmniej 30 dni.
Przy chorobach zakaźnych albo takich, których objawy ujawniają się po dłuższym czasie, termin może wynosić do 3 miesięcy. Zasiłek po ustaniu ubezpieczenia jest jednak co do zasady ograniczony do 91 dni, z wyjątkami dotyczącymi między innymi ciąży i gruźlicy.
Co sprawdzić przed podpisaniem umowy zlecenia
Najprostsza kontrola obejmuje trzy pytania. Czy z umowy będą opłacane składki emerytalna i rentowa? Czy zgłoszono mnie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego? Od jakiej podstawy będą liczone składki?
Jeżeli odpowiedź na drugie pytanie brzmi „nie”, zwolnienie lekarskie może usprawiedliwiać niezdolność do wykonania zlecenia, ale nie zapewni płatnego świadczenia. Przy dłuższej współpracy ta składka zwykle daje realne zabezpieczenie, natomiast przy bardzo krótkim zleceniu trzeba pamiętać o 90 dniach wyczekiwania i ocenić, czy ochrona faktycznie zacznie działać przed końcem umowy.
