Pracownik może zostać odsunięty od wykonywania obowiązków aż do końca okresu wypowiedzenia, ale nie oznacza to wcześniejszego zakończenia zatrudnienia. Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy wiąże się z zachowaniem wynagrodzenia, dalszym ubezpieczeniem oraz konkretnymi ograniczeniami dotyczącymi urlopu, nowej pracy i kontaktu z pracodawcą.
Najważniejsze zasady dotyczące wolnego okresu wypowiedzenia
- Decyzję podejmuje pracodawca, a pracownik nie może skutecznie żądać takiego zwolnienia.
- Przez cały ten czas stosunek pracy nadal trwa, a pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
- Zwolnienie może obejmować cały okres wypowiedzenia albo tylko jego część.
- Pracodawca może udzielić w tym czasie urlopu wypoczynkowego, również bez zgody pracownika.
- Rozpoczęcie pracy u innej firmy jest możliwe, ale trzeba sprawdzić zakaz konkurencji i obowiązek zachowania poufności.
Na czym polega zwolnienie z pracy w okresie wypowiedzenia
Na podstawie art. 362 Kodeksu pracy pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku wykonywania pracy do dnia rozwiązania umowy. Nie jest to urlop ani rozwiązanie umowy ze skutkiem natychmiastowym. Pracownik formalnie pozostaje zatrudniony, a umowa kończy się dopiero z upływem prawidłowego okresu wypowiedzenia.
Decyzja należy do pracodawcy i nie wymaga zgody pracownika. Może zostać podjęta już w piśmie wypowiadającym umowę albo później, w trakcie biegu wypowiedzenia. Pracodawca nie musi wskazywać szczególnego powodu, choć w praktyce najczęściej chodzi o ochronę informacji, ograniczenie konfliktu albo brak potrzeby dalszego wykonywania obowiązków.
Przepis nie uzależnia zwolnienia od tego, kto złożył wypowiedzenie. W praktyce oznacza to, że pracodawca może odsunąć pracownika zarówno po własnym wypowiedzeniu, jak i po rezygnacji złożonej przez zatrudnionego. Jeżeli to pracownik chce przestać przychodzić do firmy, jego wniosek jest dla pracodawcy tylko propozycją, a nie wiążącym żądaniem.
Jak długo może trwać taki okres
Zwolnienie może obejmować całe wypowiedzenie albo jego wybrany fragment. Długość wypowiedzenia zależy przede wszystkim od stażu u danego pracodawcy.
| Staż pracy | Typowy okres wypowiedzenia |
|---|---|
| Mniej niż 6 miesięcy | 2 tygodnie |
| Co najmniej 6 miesięcy | 1 miesiąc |
| Co najmniej 3 lata | 3 miesiące |
Przykładowo, przy trzymiesięcznym wypowiedzeniu pracodawca może zwolnić pracownika z wykonywania pracy od pierwszego dnia albo pozostawić mu część obowiązków do przekazania dokumentów i sprzętu. Z mojego punktu widzenia najważniejsze jest to, aby dokument jasno wskazywał datę rozpoczęcia i zakończenia zwolnienia.
Wynagrodzenie, urlop i choroba w czasie zwolnienia
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy pieniędzy. Pracownik zwolniony z wykonywania obowiązków zachowuje prawo do wynagrodzenia za cały objęty decyzją okres. Nie jest to świadczenie uznaniowe ani odprawa, lecz zwykłe wynagrodzenie związane z trwającym zatrudnieniem.
Wysokość wypłaty ustala się co do zasady według zasad stosowanych przy wynagrodzeniu urlopowym. Stałe składniki, takie jak pensja zasadnicza, uwzględnia się w wysokości należnej w danym miesiącu. Zmienne elementy mogą być obliczane na podstawie średniej z wcześniejszych miesięcy, dlatego premia regulaminowa lub regularne dodatki nie zawsze znikają z rozliczenia.
Zwolnienie a urlop wypoczynkowy
Odsunięcie od pracy nie powoduje automatycznego wykorzystania urlopu. Pracodawca może jednak udzielić urlopu wypoczynkowego w okresie wypowiedzenia i nie potrzebuje w tym celu zgody pracownika. W takim przypadku dni urlopowe są rozliczane jako urlop, a nie jako zwolnienie od obowiązku pracy.
Jeżeli do dnia rozwiązania umowy pozostanie niewykorzystany urlop, pracownik powinien otrzymać ekwiwalent pieniężny. Sam fakt wcześniejszego odsunięcia od obowiązków nie pozbawia tego prawa. Dlatego przed ostatnią wypłatą warto sprawdzić liczbę dni urlopowych w aktach i na pasku wynagrodzeń.
Co dzieje się podczas choroby
Jeżeli pracownik zachoruje w tym czasie i przedstawi prawidłowe zaświadczenie, za okres niezdolności do pracy otrzymuje wynagrodzenie chorobowe albo zasiłek chorobowy na zwykłych zasadach. Nie można traktować zwolnienia od pracy jako powodu do automatycznego pomijania zasad ubezpieczenia chorobowego.
W dalszym ciągu działa też ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Zatrudnienie kończy się dopiero w terminie wskazanym w wypowiedzeniu, nawet gdy pracownik przez cały ten czas nie pojawia się w zakładzie.
Co pracownik może robić w tym czasie
Zwolnienie od obowiązku wykonywania pracy daje realną możliwość szukania nowego zatrudnienia. Nie oznacza jednak pełnej swobody identycznej z urlopem. Pracownik nadal pozostaje związany umową, obowiązkiem lojalności, ochroną tajemnicy przedsiębiorstwa oraz zasadami dotyczącymi zakazu konkurencji.
Można rozpocząć pracę u innego pracodawcy, ale przed podpisaniem umowy sprawdziłbym trzy rzeczy:
- czy dotychczasowa umowa nie zawiera zakazu konkurencji,
- czy nowa działalność nie prowadzi do wykorzystania poufnych danych poprzedniej firmy,
- czy nie powstaje konflikt interesów albo naruszenie szczególnych przepisów dotyczących danego zawodu.
Pracodawca może również żądać zwrotu laptopa, telefonu, dokumentów, kart dostępu i innych składników mienia. Może poprosić o przekazanie spraw, udzielenie informacji lub podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego. Brak obowiązku codziennego przychodzenia do pracy nie oznacza końca wszystkich obowiązków pracownika.
Przeczytaj również: Dobrowolne odejścia - Jakie odprawy i na co uważać przed podpisem?
Czy pracodawca może wezwać do powrotu
To jeden z bardziej spornych elementów tej konstrukcji. W orzecznictwie przyjmuje się, że zwolnienie jest związane z uprawnieniami kierowniczymi pracodawcy, dlatego może on odwołać wcześniejszą decyzję i wezwać pracownika do wykonywania pracy. Polecenie powinno być jednak przekazane w sposób jasny, z podaniem miejsca, terminu i zakresu oczekiwanych czynności.
Jeżeli dokument wyraźnie przewiduje zwolnienie do końca wypowiedzenia bez zastrzeżenia możliwości odwołania, sytuacja pracownika jest mocniejsza dowodowo. W razie wezwania nie radzę jednak po prostu go ignorować. Najbezpieczniej odpowiedzieć na piśmie i, gdy pojawia się spór, skonsultować treść decyzji oraz korespondencję z prawnikiem.
Nie myl tych rozwiązań ze skróceniem zatrudnienia
W praktyce podobne sytuacje bywają nazywane jednym słowem, choć ich skutki są różne. Największe znaczenie ma to, czy umowa nadal trwa i czy pracownik otrzymuje wynagrodzenie za cały okres.
| Rozwiązanie | Co dzieje się z umową | Wynagrodzenie |
|---|---|---|
| Zwolnienie z wykonywania pracy | Umowa trwa do końca wypowiedzenia | Zachowane za okres zwolnienia |
| Urlop wypoczynkowy | Umowa również trwa | Wynagrodzenie urlopowe |
| Skrócenie wypowiedzenia | Umowa kończy się wcześniej | Może przysługiwać odszkodowanie za pozostały okres |
| Wcześniejszy termin za porozumieniem | Strony ustalają wcześniejsze zakończenie | Brak automatycznego odszkodowania |
Skrócenie trzymiesięcznego wypowiedzenia przez pracodawcę jest możliwe w szczególnych sytuacjach, między innymi przy likwidacji, upadłości albo przyczynach niedotyczących pracownika. Wtedy za niewykorzystaną część okresu może przysługiwać odszkodowanie. To zupełnie inny mechanizm niż samo odsunięcie od pracy.
Nie należy też automatycznie utożsamiać zwolnienia z odprawą. Odprawa może wynikać z przyczyny rozwiązania umowy i spełnienia dodatkowych warunków, na przykład dotyczących zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracownika. Sama decyzja o nieświadczeniu pracy jej nie tworzy.
Jak zabezpieczyć swoje prawa po otrzymaniu decyzji
Najlepiej potraktować pismo o zwolnieniu jako dokument, który może mieć znaczenie przy rozliczeniu wynagrodzenia, urlopu i sprzętu. W pierwszej kolejności sprawdziłbym, czy zawiera:
- dokładny okres zwolnienia,
- informację o zachowaniu prawa do wynagrodzenia,
- zasady kontaktu z pracodawcą,
- termin zwrotu mienia i przekazania spraw,
- ewentualne zastrzeżenie dotyczące możliwości wezwania do pracy.
Jeżeli decyzja została przekazana ustnie, warto poprosić o potwierdzenie e-mailem. Jedno krótkie zdanie z datą może później rozstrzygnąć, czy nieobecność była usprawiedliwiona i od kiedy pracownik nie miał obowiązku stawiania się w firmie.
Nie podpisywałbym bez czytania dokumentu, który łączy zwolnienie z pracy z porozumieniem stron albo zrzeczeniem się roszczeń. Odsunięcie od obowiązków nie wymaga zrzeczenia się urlopu, wynagrodzenia ani prawa do odwołania od wadliwego wypowiedzenia.
Co sprawdzić przed ostatnim dniem zatrudnienia
Przed zakończeniem umowy warto poprosić o rozliczenie urlopu, potwierdzić termin wypłaty ostatniego wynagrodzenia i ustalić, kiedy zostanie wydane świadectwo pracy. Dobrze zachować wypowiedzenie, decyzję o zwolnieniu, korespondencję oraz potwierdzenie zwrotu firmowego mienia.
Jeżeli wypowiedzenie było wadliwe, samo odsunięcie od pracy tego nie naprawia. Termin na odwołanie do sądu pracy jest krótki, dlatego nie odkładałbym analizy dokumentów do ostatniego dnia zatrudnienia.
Najprostsza zasada brzmi tak: można nie wykonywać pracy, ale nadal pozostaje się pracownikiem. Dopiero rozdzielenie tych dwóch kwestii pozwala prawidłowo ocenić wynagrodzenie, urlop, możliwość podjęcia nowej pracy i zakres obowiązków aż do rozwiązania umowy.
