Ojciec może zostać z dzieckiem nie tylko na krótkim urlopie ojcowskim. Urlop rodzicielski dla ojca obejmuje nawet 9 tygodni indywidualnego, nieprzenoszalnego uprawnienia, a w określonych sytuacjach także większą część wspólnej puli rodziców. Wyjaśniam, ile trwa urlop, jak złożyć wniosek, jakie świadczenie przysługuje i czym różni się on od urlopu ojcowskiego.
Najważniejsze zasady korzystania z urlopu przez ojca
- 41 tygodni przysługuje łącznie rodzicom przy urodzeniu jednego dziecka.
- Ojciec ma własne, nieprzenoszalne 9 tygodni urlopu rodzicielskiego.
- Wniosek składa się co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
- Za urlop rodzicielski przysługuje co do zasady 70% podstawy wymiaru zasiłku.
- Urlop można wykorzystać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
Ile wynosi urlop rodzicielski dla ojca
Przy urodzeniu jednego dziecka rodzicom przysługuje łącznie do 41 tygodni urlopu rodzicielskiego. Przy porodzie mnogim pula rośnie do 43 tygodni. Nie jest to jednak urlop przypisany wyłącznie matce albo ojcu. Rodzice dzielą wspólny wymiar, z wyjątkiem części, do której każdy z nich ma osobne prawo.
| Sytuacja | Łączny wymiar | Znaczenie dla ojca |
|---|---|---|
| Jedno dziecko przy jednym porodzie | 41 tygodni | 9 tygodni wyłącznie dla ojca oraz część wspólna do podziału |
| Poród mnogi | 43 tygodnie | 9 tygodni wyłącznie dla ojca oraz pozostała część wspólna |
| Dziecko z zaświadczeniem wymaganym w programie „Za życiem” | 65 albo 67 tygodni | Specjalna, wydłużona pula zależna od liczby dzieci |
Dziewięć tygodni ojca nie może zostać przekazane matce. Jeżeli ojciec z nich nie skorzysta, ta część przepada. To najczęściej pomijany element przepisów, a właśnie on odróżnia obecne zasady od wcześniejszego modelu, w którym rodzice mogli swobodniej dzielić cały urlop.
W zwykłej sytuacji jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie, a przy porodzie mnogim 34 tygodnie. Pozostałe 9 tygodni jest zarezerwowane dla drugiego rodzica. Ja radzę ustalić ten podział jeszcze przed złożeniem pierwszego wniosku, ponieważ łatwo pomylić wspólną pulę z indywidualnym uprawnieniem ojca.
Kiedy ojciec może rozpocząć urlop
Ojciec może skorzystać z urlopu rodzicielskiego niezależnie od tego, czy matka dziecka pracuje albo czy w dniu porodu była objęta ubezpieczeniem chorobowym. Może rozpocząć urlop po narodzinach dziecka, wykorzystać go po urlopie macierzyńskim matki albo zaplanować go na późniejszy etap opieki.
Rodzice mogą korzystać z urlopu w tym samym czasie, ale ich wspólne wykorzystanie nie może przekroczyć przysługującej puli. Przykładowo, jeżeli oboje rodzice przebywają jednocześnie na urlopie rodzicielskim przez 4 tygodnie, z puli odejmuje się łącznie 8 tygodni, a nie 4.
Urlop można wykorzystać jednorazowo albo maksymalnie w pięciu częściach. Ostatnia część musi przypadać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. W praktyce daje to dużą elastyczność, ale zbyt późne planowanie może sprawić, że ojciec nie zdąży wykorzystać swoich 9 tygodni.
Co w przypadku bezrobotnej matki
Brak zatrudnienia matki nie odbiera ojcu prawa do urlopu rodzicielskiego. Jeżeli ojciec jest pracownikiem, może złożyć własny wniosek i skorzystać z przysługującej mu części. Nie oznacza to jednak automatycznego przejęcia przez niego urlopu macierzyńskiego, ponieważ urlop macierzyński i rodzicielski to dwa odrębne uprawnienia.
Inaczej wygląda sytuacja ojca prowadzącego działalność gospodarczą albo wykonującego umowę zlecenia. Nie korzysta on z urlopu pracowniczego w ścisłym znaczeniu, ale może mieć prawo do zasiłku macierzyńskiego, jeśli podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia warunki ubezpieczeniowe.
Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski
Wniosek składa się u pracodawcy w formie papierowej albo elektronicznej, nie później niż 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Wniosek złożony prawidłowo i w terminie jest dla pracodawcy wiążący, więc pracodawca nie może odmówić tylko dlatego, że nieobecność utrudni organizację pracy.
- Ustal okres, w którym chcesz korzystać z urlopu.
- Sprawdź, ile tygodni z wspólnej puli wykorzystał już drugi rodzic.
- Wskaż we wniosku dziecko, wymiar urlopu i dokładny okres korzystania.
- Złóż dokument co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem.
- Zachowaj potwierdzenie wysłania albo przyjęcia wniosku.
Najbezpieczniej złożyć wniosek w sposób, który zostawia ślad, na przykład przez firmowy system kadrowy, e-mail z potwierdzeniem albo osobiście za pokwitowaniem. Samo ustalenie terminu z przełożonym nie zastępuje formalnego wniosku do pracodawcy.
Przeczytaj również: Odpoczynek tygodniowy - jak liczyć 35 godzin i uniknąć błędów?
Łączenie urlopu z pracą
Urlop rodzicielski można połączyć z pracą u tego samego pracodawcy w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego etatu. Urlop wydłuża się wtedy proporcjonalnie. Przykładowo, praca na pół etatu podczas 8 tygodni urlopu może wydłużyć okres korzystania z uprawnienia do 12 tygodni, ponieważ pozostała część urlopu jest wykorzystywana w czasie pracy.
To rozwiązanie bywa praktyczne przy pracy projektowej lub specjalistycznym stanowisku, ale wymaga dobrego uzgodnienia obowiązków. Pracodawca może odmówić połączenia urlopu z pracą, jeżeli nie pozwala na to organizacja pracy albo rodzaj wykonywanych zadań.
Ile pieniędzy otrzymuje ojciec na urlopie
Za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje co do zasady zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru. Podstawą nie jest zawsze dokładnie miesięczna pensja brutto, lecz kwota ustalana według zasad ubezpieczenia chorobowego. Dlatego przed podjęciem decyzji warto poprosić kadry albo ZUS o wyliczenie orientacyjnej kwoty netto.
W określonych przypadkach matka może otrzymywać uśrednione świadczenie w wysokości 81,5% podstawy za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, jeśli złoży odpowiedni wniosek w terminie 21 dni po porodzie. Nie obejmuje to jednak nieprzenoszalnych 9 tygodni drugiego rodzica, za które zasiłek wynosi 70% podstawy.
Jeżeli ojciec chce skorzystać również z urlopu ojcowskiego, za ten okres otrzyma zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru. To osobne świadczenie, dlatego pod względem finansowym nie należy utożsamiać obu urlopów.
Urlop rodzicielski a urlop ojcowski
Te nazwy są często używane zamiennie, choć oznaczają różne uprawnienia. Urlop ojcowski jest krótszy i przysługuje wyłącznie ojcu, natomiast urlop rodzicielski jest większą pulą dzieloną przez rodziców.
| Element | Urlop rodzicielski | Urlop ojcowski |
|---|---|---|
| Wymiar | Do 41 albo 43 tygodni łącznie dla rodziców | Do 2 tygodni |
| Charakter | Część wspólna i 9 tygodni wyłącznie dla każdego rodzica | Indywidualne prawo ojca |
| Świadczenie | Co do zasady 70% podstawy | 100% podstawy |
| Termin wniosku | Co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem | Co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem |
| Ostateczny termin | Koniec roku, w którym dziecko kończy 6 lat | Do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy |
Urlop ojcowski można wykorzystać jednorazowo albo w dwóch częściach po co najmniej tydzień. Nie trzeba brać go bezpośrednio po porodzie ani łączyć z urlopem rodzicielskim. Potoczne określenie „urlop tacierzyński” również nie oznacza odrębnego świadczenia, lecz zwykle odnosi się do przejętej przez ojca części urlopu macierzyńskiego.
Jak zaplanować uprawnienia, żeby nic nie przepadło
Najprostszy model to wykorzystanie przez ojca własnych 9 tygodni w jednym okresie, na przykład po zakończeniu urlopu macierzyńskiego matki. Jeżeli rodzina potrzebuje dłuższej opieki, można dodatkowo podzielić z matką pozostałe 23 tygodnie przy jednym dziecku.
Trzeba pilnować trzech terminów: 21 dni na wniosek o urlop rodzicielski, 7 dni na wniosek o urlop ojcowski oraz końca roku, w którym dziecko kończy 6 lat. Najczęstszy błąd polega na odkładaniu decyzji do momentu, gdy dziecko ma już kilka lat i wykorzystanie całej puli staje się trudne organizacyjnie.
W czasie urlopu pracodawca nie może co do zasady wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę. Wyjątkiem są między innymi upadłość lub likwidacja pracodawcy oraz przesłanki do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Po zakończeniu urlopu ojciec powinien wrócić na dotychczasowe stanowisko, a jeśli nie jest to możliwe, na stanowisko równorzędne i nie mniej korzystne.
Dobry plan ojca zaczyna się od rozdzielenia trzech różnych urlopów
Przed wysłaniem dokumentów najlepiej osobno rozpisać urlop macierzyński, rodzicielski i ojcowski. Dzięki temu łatwiej sprawdzić, które tygodnie są wspólne, które należą wyłącznie do ojca i jakie świadczenie będzie wypłacane za każdy okres.
Jeżeli sytuacja rodzinna albo zawodowa jest nietypowa, szczególnie przy działalności gospodarczej, pracy na zleceniu, dziecku wymagającym szczególnej opieki lub przejmowaniu części urlopu macierzyńskiego, nie opierałbym decyzji wyłącznie na ogólnym wzorze z internetu. W takich przypadkach znaczenie mają szczegóły ubezpieczenia i dokumenty, a ich sprawdzenie przed złożeniem wniosku może uchronić przed utratą części uprawnienia.
