Na pytanie, czy drugi próg podatkowy przy limicie 120 tys. zł liczy się od kwoty brutto czy netto, odpowiedź brzmi: od żadnej z nich wprost. Limit dotyczy podstawy opodatkowania, czyli kwoty ustalonej po uwzględnieniu kosztów uzyskania przychodu, składek społecznych i przysługujących odliczeń. Poniżej pokazuję, jak przejść od pensji brutto do właściwej podstawy oraz kiedy faktycznie zaczyna obowiązywać stawka 32%.
120 tys. zł dotyczy podstawy opodatkowania, a nie kwoty na umowie
- Limit 120 000 zł odnosi się do podstawy opodatkowania według skali podatkowej.
- Samo przekroczenie 120 000 zł brutto wynagrodzenia nie oznacza automatycznie wejścia w drugi próg.
- Stawka 32% obejmuje wyłącznie nadwyżkę ponad 120 000 zł, a nie cały dochód.
- Dochody z kilku źródeł opodatkowanych skalą sumują się w rozliczeniu rocznym.
- Wspólne rozliczenie małżonków może istotnie zmienić efekt przekroczenia progu.
120 tys. zł dotyczy podstawy opodatkowania, a nie wypłaty
W 2026 roku skala podatkowa przewiduje 12% podatku do podstawy opodatkowania wynoszącej 120 000 zł. Od nadwyżki ponad tę kwotę pobiera się 32% podatku. Nie oznacza to jednak, że urząd porównuje z limitem kwotę netto przelewaną pracownikowi albo całoroczne wynagrodzenie brutto z umowy.
| Pojęcie | Co oznacza | Czy decyduje o progu |
|---|---|---|
| Przychód brutto | Kwota wynagrodzenia przed potrąceniem składek i zaliczki na PIT | Nie bezpośrednio |
| Dochód | Przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu | Jest punktem wyjścia |
| Podstawa opodatkowania | Dochód po uwzględnieniu odliczeń od dochodu | Tak |
| Wynagrodzenie netto | Kwota wypłacona na konto po potrąceniu składek i podatku | Nie |
Najprościej można ująć to w dwóch krokach. Najpierw ustala się dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. Potem oblicza się podstawę opodatkowania po odliczeniach, na przykład części składek społecznych lub określonych ulg.
Dlatego osoba zarabiająca 120 tys. zł brutto rocznie zwykle nie ma podstawy opodatkowania równej 120 tys. zł. Z jej wynagrodzenia mogą zostać odjęte między innymi składki społeczne oraz pracownicze koszty uzyskania przychodu.
Jak przejść od pensji brutto do kwoty liczonej przez urząd
Przy umowie o pracę przychód obejmuje nie tylko pensję zasadniczą. W kalkulacji mogą znaleźć się także premie, nagrody, dodatki, wynagrodzenie za nadgodziny oraz niektóre świadczenia pozapłacowe. Z tego powodu roczne wynagrodzenie z PIT-11 może być wyższe niż suma samych miesięcznych pensji zasadniczych.
W typowej sytuacji schemat wygląda następująco:
- Sumuję roczny przychód brutto z pracy.
- Odejmuję koszty uzyskania przychodu.
- Uwzględniam podlegające odliczeniu składki społeczne i inne odliczenia od dochodu.
- Otrzymaną kwotę porównuję z limitem 120 000 zł.
Przy jednym stosunku pracy standardowe koszty uzyskania przychodu wynoszą w 2026 roku 250 zł miesięcznie, czyli maksymalnie 3000 zł rocznie. Jeżeli pracownik mieszka w innej miejscowości niż zakład pracy i spełnia wymagane warunki, koszty mogą wynieść 300 zł miesięcznie, czyli 3600 zł rocznie.
W niektórych zawodach twórczych stosuje się 50% koszty uzyskania przychodu. To rozwiązanie może mocno obniżyć podstawę opodatkowania, ale podlega ustawowym ograniczeniom i nie obejmuje każdej pracy wykonywanej przez autora, programistę czy projektanta. Samo wpisanie w umowie praw autorskich nie zawsze wystarcza.
Kwota netto nie nadaje się do prostego przeliczenia na próg, ponieważ zależy także od składki zdrowotnej, ulg, kosztów uzyskania, rodzaju umowy i oświadczeń złożonych płatnikowi. Dwie osoby z podobną wypłatą na konto mogą mieć inną podstawę opodatkowania.
Dwa przykłady pokazują, dlaczego brutto może wprowadzać w błąd
Przyjmijmy uproszczone założenia dla pracownika na umowie o pracę. Zakładam standardowe koszty uzyskania przychodu w wysokości 3000 zł rocznie, pełne składki społeczne pracownika oraz brak dodatkowych ulg i innych dochodów. Wyliczenia są orientacyjne, ale dobrze pokazują mechanizm.
| Roczne brutto | Przybliżone składki społeczne | Koszty uzyskania | Podstawa przed innymi odliczeniami | Skutek |
|---|---|---|---|---|
| 120 000 zł | 16 452 zł | 3000 zł | około 100 548 zł | Brak wejścia w drugi próg |
| 150 000 zł | 20 565 zł | 3000 zł | około 126 435 zł | 32% tylko od około 6435 zł nadwyżki |
W pierwszym przykładzie roczne brutto wynosi dokładnie 120 tys. zł, ale podstawa opodatkowania jest niższa. W drugim przypadku pensja brutto przekracza limit o 30 tys. zł, lecz do drugiego progu trafia tylko część podstawy przekraczająca 120 tys. zł.
To ważne rozróżnienie, bo często pojawia się obawa, że po przekroczeniu limitu cały dochód zostanie opodatkowany stawką 32%. Tak nie działa podatek progresywny. Przy podstawie 126 435 zł stawka 12% obejmuje pierwsze 120 000 zł, a 32% tylko nadwyżkę wynoszącą około 6435 zł.
Co dzieje się po przekroczeniu limitu
Po przekroczeniu 120 000 zł nie zmienia się stawka dla całego dochodu. Według skali podatek wynosi 10 800 zł plus 32% nadwyżki ponad 120 000 zł. Kwota 10 800 zł odpowiada 12% od pierwszych 120 000 zł po uwzględnieniu kwoty zmniejszającej podatek w wysokości 3600 zł.
Przykładowo przy podstawie opodatkowania 130 000 zł podwyższona stawka obejmuje 10 000 zł. Nie płaci się więc 32% od całych 130 000 zł, tylko od tej konkretnej nadwyżki. To właśnie określa się potocznie wejściem w drugi próg podatkowy.
Próg ma znaczenie zarówno w rozliczeniu rocznym, jak i przy pobieraniu miesięcznych zaliczek. Pracodawca sprawdza dochód narastająco u danego płatnika, dlatego w miesiącu przekroczenia limitu wypłata netto może wyraźnie się zmniejszyć.
Pracodawca nie zawsze zna jednak wszystkie dochody pracownika. Jeżeli ktoś ma jednocześnie dwie umowy o pracę, umowę zlecenia, emeryturę albo działalność gospodarczą opodatkowaną skalą, poszczególni płatnicy mogą pobierać zaliczki tak, jakby każdy dochód był rozliczany osobno. Wtedy dopiero zeznanie roczne pokazuje pełną podstawę i może powstać dopłata podatku.
Kiedy sama pensja nie daje pełnej odpowiedzi
Dochody z kilku źródeł
Do wspólnej podstawy mogą trafić dochody opodatkowane według skali, między innymi z umowy o pracę, umowy zlecenia, emerytury oraz działalności gospodarczej rozliczanej na zasadach ogólnych. Liczy się ich łączny wynik po właściwych kosztach i odliczeniach.
Inaczej traktuje się działalność na podatku liniowym lub ryczałcie. Dochody rozliczane tymi formami co do zasady nie powiększają podstawy opodatkowanej skalą, choć mogą wpływać na dostępność niektórych preferencji. Przy kilku formach opodatkowania nie warto oceniać sytuacji wyłącznie na podstawie jednej faktury albo jednej umowy.
Wspólne rozliczenie małżonków
Małżonkowie spełniający ustawowe warunki mogą obliczyć podatek od połowy łącznego dochodu, a następnie pomnożyć wynik przez dwa. W praktyce oznacza to, że przy nierównych dochodach wspólne rozliczenie może ograniczyć wpływ drugiego progu, ponieważ dochód dzieli się przed zastosowaniem skali.
Nie jest to jednak automatyczny limit 240 tys. zł dla każdej pary. Znaczenie mają między innymi wspólność majątkowa, sposób opodatkowania działalności oraz złożenie odpowiedniego wniosku w zeznaniu. Przy jednej osobie zarabiającej 220 tys. zł i drugiej bez dochodów wspólne rozliczenie może dać zupełnie inny wynik niż dwa zeznania indywidualne.
Przeczytaj również: Sprzedaż wierzytelności z faktury - Ile można zyskać i jak to działa?
Ulgi i dochody zwolnione
Na wysokość podstawy wpływają również ulgi od dochodu oraz zwolnienia podatkowe, na przykład ulga dla młodych, ulga na powrót czy preferencja dla rodzin wielodzietnych. Trzeba jednak odróżnić przychód zwolniony od dochodu, który faktycznie podlega skali.
Dobrym przykładem jest osoba korzystająca z ulgi dla młodych. Część jej przychodu może być zwolniona z PIT, więc samo przekroczenie przez wynagrodzenie brutto kwoty 120 tys. zł nie musi oznaczać przekroczenia progu. W takich przypadkach decydują szczegółowe limity i rodzaj przychodu.
Co sprawdzić przed oceną własnego progu
Najpewniejszą podstawą jest roczny PIT-11 lub ewidencja dochodów, a nie sama kwota netto z pasków wynagrodzeń. Sprawdzam przede wszystkim przychód, koszty uzyskania, składki społeczne, odliczenia oraz wszystkie inne dochody opodatkowane skalą.
- Nie porównuj z limitem samej wypłaty netto.
- Nie zakładaj, że 120 tys. zł brutto oznacza wejście w drugi próg.
- Uwzględnij premie, nagrody i świadczenia doliczane do przychodu.
- Połącz dochody z kilku źródeł rozliczanych skalą.
- Sprawdź, czy przysługuje wspólne rozliczenie albo konkretna ulga.
Najkrótsza odpowiedź jest więc następująca: 120 tys. zł dotyczy podstawy opodatkowania, a nie wynagrodzenia brutto ani netto. Dopiero nadwyżka tej podstawy ponad limit podlega stawce 32%, dlatego rzeczywisty moment wejścia w drugi próg zależy od całej sytuacji podatnika.
